Kort antwoord: Nonenal, voluit 2-nonenal, is een geurstof die ontstaat wanneer bepaalde vetten op je huid met zuurstof reageren. Japanse onderzoekers vonden de stof in 2001 alleen bij mensen van 40 jaar en ouder en beschreven de geur als vettig en grasachtig. Nonenal is geen ziekte en geen teken van slechte hygiëne. Dagelijks wassen, schone kleding en een goed gelucht huis doen het meeste.
Zoek je op "wat is nonenal"? Dan heb je misschien gemerkt dat jij, je partner of een van je ouders anders is gaan ruiken. Of je kwam het woord tegen op een zeepverpakking. In dit artikel lees je in gewone taal wat 2-nonenal is, waar de nonenal geur vandaan komt, wat wetenschappers echt hebben gemeten en wat je er in het dagelijks leven mee kunt.
Wat is nonenal precies?
2-nonenal is een onverzadigd aldehyde: een klein molecuul met een keten van negen koolstofatomen. Zulke stoffen ontstaan als vetten met zuurstof reageren. Dat proces heet oxidatie. Je kent het misschien van olie die na lange tijd in de kast ranzig gaat ruiken.
De stof komt niet alleen op de huid voor. Bierbrouwers kennen trans-2-nonenal als de oorzaak van de kartonsmaak in bier dat te lang heeft gestaan. Onderzoekers van de Université catholique de Louvain in België lieten zien hoe die stof tijdens het rijpen van bier vrijkomt (Noël e.a., 1999, Journal of Agricultural and Food Chemistry).
Hoe ruikt de nonenal geur?
De onderzoekers die nonenal in lichaamsgeur vonden, omschreven de geur als onaangenaam, vettig en grasachtig. Het is dus geen scherpe zweetlucht, maar eerder een doffe, wat vettige geur die blijft hangen.
Omdat nonenal uit huidvet ontstaat, komt de geur ook terecht in textiel dat veel met je huid in aanraking komt. In een Japans onderzoek werd nonenal zelfs gemeten in katoenen T-shirts waarin mannen drie nachten hadden geslapen (Tatsuguchi e.a., 2012, Journal of Japan Association on Odor Environment). Daarom merk je de geur soms eerder aan een kussensloop, een kraag of een stoel dan aan iemand zelf.
Hoe ontstaat 2-nonenal op je huid?
Je huid maakt voortdurend een dun laagje vet aan, talg. Daarin zitten onder andere omega-7-vetzuren, zoals palmitoleïnezuur. Volgens het onderzoek van Haze en collega's verloopt het ongeveer zo:
- Op het huidoppervlak liggen omega-7-vetzuren en zogeheten lipideperoxiden: vetten die al met zuurstof hebben gereageerd.
- De lipideperoxiden zetten een kettingreactie in gang, waarbij de omega-7-vetzuren worden afgebroken.
- Bij die afbraak ontstaat 2-nonenal. Die stof is vluchtig: hij komt als geur van je huid af.
De onderzoekers zagen dat zowel de omega-7-vetzuren als de lipideperoxiden op de huid toenamen met de leeftijd. Dat zou verklaren waarom ze nonenal alleen bij oudere deelnemers vonden.
Wat vond het onderzoek van Haze uit 2001?
De bekendste studie is van Shinichiro Haze en collega's, onderzoekers bij een Japans cosmeticabedrijf: Haze e.a., 2001, Journal of Investigative Dermatology 116(4): 520–524. De titel vertaald: "2-nonenal, nieuw gevonden in menselijke lichaamsgeur, neemt toe met de leeftijd".
| Onderdeel | Wat de onderzoekers deden of vonden |
|---|---|
| Deelnemers | Mensen tussen 26 en 75 jaar |
| Methode | Lichaamsgeur opgevangen en ontleed met gaschromatografie en massaspectrometrie |
| Belangrijkste vondst | 2-nonenal werd alleen gevonden bij deelnemers van 40 jaar en ouder |
| Huidvet | Omega-7-vetzuren en lipideperoxiden namen toe met de leeftijd en hingen samen met de hoeveelheid nonenal |
| Labtest | Nonenal ontstond alleen als omega-7-vetzuren werden afgebroken |
| Conclusie | Nonenal speelt mogelijk een rol bij de verandering van lichaamsgeur met de leeftijd |
Let op het woord "mogelijk". De onderzoekers schreven zelf voorzichtig dat nonenal betrokken kan zijn bij de geurverandering. Ze beweerden niet dat het de enige oorzaak is.
Niet elk onderzoek vindt nonenal
Dat voorbehoud is terecht. Amerikaanse onderzoekers van het Monell Chemical Senses Center onderzochten de huidgeur van de rug en de onderarm van 25 gezonde volwassenen. Ze vonden bijna honderd geurstoffen, maar met geen enkele meetmethode 2-nonenal. Wel waren drie andere stoffen duidelijk hoger bij oudere deelnemers, waaronder nonanal, een verzadigd familielid van nonenal (Gallagher e.a., 2008, British Journal of Dermatology). Zij vermoedden dat de Japanse uitkomst met voeding te maken kan hebben, zoals het eten van veel vis.
Ander Japans onderzoek vond juist wel een duidelijk verband. Een meetstudie in de nek liet zien dat de uitstoot van 2-nonenal toenam met de leeftijd, bij zowel mannen als vrouwen (Kimura e.a., 2016, Journal of Chromatography B).
De eerlijke conclusie: nonenal is een serieuze kandidaat voor de typische ouderdomsgeur, maar waarschijnlijk niet het hele verhaal. Huidvet, zweet, bacteriën, voeding, kleding en het huis spelen ook mee.
Is nonenal schadelijk?
Nee. Nonenal is geen ziekte. Het hoort bij hoe de huid verandert als je ouder wordt. In een onderzoek lieten onderzoekers jonge proefpersonen ruiken aan lichaamsgeur van verschillende leeftijdsgroepen. De geur van mensen van 75 tot 95 jaar werd juist als minder sterk en minder onaangenaam beoordeeld dan die van jongere groepen (Mitro e.a., 2012, PLoS One).
Merk je wel een plotselinge of sterke verandering in je lichaamsgeur, of ben je sinds kort veel meer gaan zweten? Bespreek dat dan met je huisarts. Zo'n verandering kan een andere oorzaak hebben. Op Thuisarts lees je wanneer je beter even belt.
Wat kun je zelf doen tegen de nonenal geur?
- Was je elke dag met water en zeep. Dat is ook het basisadvies van Thuisarts. Zeep helpt de vettige laag weg te wassen die de geur vasthoudt.
- Vergeet je nek, de plek achter je oren en je rug niet. In de nek zitten veel talg- en zweetklieren. Daarom kozen onderzoekers juist die plek om nonenal te meten.
- Draag ademende stoffen, zoals katoen of wol, en verschoon je kleding vaak.
- Was kussenslopen, lakens en kragen regelmatig en lucht je slaapkamer elke dag.
- Wees nuchter over beloftes. Geen enkele zeep haalt nonenal voor 100% weg. Je huid maakt elke dag nieuw vet aan, dus een vaste routine werkt beter dan één grote schoonmaakbeurt.
Meer over alle oorzaken lees je in oude mensen geur: oorzaken en wat helpt. Tips voor kleding, beddengoed en meubels vind je in ouderdomsgeur uit kleding en huis. En wil je weten wat er bekend is over zeep met kaki-extract, lees dan werkt kaki zeep?
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd ontstaat nonenal?
In het onderzoek van Haze werd 2-nonenal alleen gemeten bij mensen van 40 jaar en ouder. Dat betekent niet dat iedereen boven de 40 er last van heeft. Het verschilt sterk van persoon tot persoon.
Ruik je je eigen nonenal geur?
Vaak niet goed. Aan een geur die altijd om je heen hangt, raakt je neus gewend. Een eerlijke partner, of een kussensloop waarop je een paar nachten hebt geslapen, zegt vaak meer.
Is nonenal hetzelfde als zweetgeur?
Nee. Vers zweet ruik je nauwelijks; bacteriën op je huid maken er geurstoffen van. Nonenal ontstaat vooral doordat huidvet oxideert. Beide kunnen tegelijk een rol spelen.
Wat betekent kareishu?
Kareishū (加齢臭) is het Japanse woord voor de geur die bij het ouder worden hoort. Japanse onderzoekers publiceren er al sinds ongeveer 2000 over. Over de Japanse traditie met kaki lees je meer in ons artikel over kakishibu.